[Arcyznawca]

Na plebanii w Wyszkowie
reż. Lucyna Smolińska, Mieczysław Sroka (Polska 1999)

Fabularyzowany dokument skupiający się na wydarzeniach mających miejsce na probostwie w Wyszkowie, gdzie przez krótki czas stacjonował "polski" rząd komunistyczny w osobach Feliksa Dzierżyńskiego, Feliksa Kohna i Juliana Marchlewskiego. Na motywach opowiadania Żeromskiego "Na probostwie w Wyszkowie" [za: youtube.com]

No właśnie. Niby to film telewizyjny i choć przypomina bardzo spektakl Teatru Telewizji, to myślę, że użyte w przytoczonym wyżej opisie sformułowanie "fabularyzowany dokument" pasuje tu najlepiej. Dlatego też ląduje w tym dziale. Rzecz chyba niełatwa do obejrzenia w telepudle, ale na Youtube na szczęście wisi rip z TVP Historia.

W filmie przeplatają się trzy linie czasowe: 1) zaoczny proces członków "Polrewkomu" o zdradę stanu przed sądem wojskowym, 2) retrospekcje głównego świadka - księdza Mieczkowskiego, kanonika i proboszcza wyszkowskiego (w tej roli Jan Peszek), 3) wywiad przeprowadzony ze Stefanem Żeromskim, pisarzem i korespondentem wojennym, w jego willi w Konstancinie. Chronologia nie została zachowana - akcja trzech epizodów rozwija się równolegle. Ponadto w film wpleciono materiały źródłowe: kroniki filmowe, plakaty i ulotki propagandowe, gazety etc. Wszystkie te wątki mają jednak miejsce w sierpniu 1920 r., czyli podczas kluczowego momentu wojny polsko-bolszewickiej. Uwaga skupia się tu na desygnowanym przez Lenina na ziemie polskie Tymczasowym Komitecie Rewolucyjnym Polski, w nowomowie określanym jako Polrewkom, z Feliksem Dzierżyńskim na czele. Szczególnie ciekawy jest epizod rozgrywający się na tytułowej plebanii w Wyszkowie, gdzie "polscy" komuniści wykładają proboszczowi swoje poglądy na kwestie społeczne i gospodarcze, historię, religię, rewolucję etc. Widać, że to inteligentni, wykształceni, kulturalni ludzie, na dodatek nie Rosjanie, lecz polscy szlachcice i polscy Żydzi - co doskonale pokazuje korzenie rewolucji rosyjskiej, podwaliny pod którą kładli oraz mózgiem której byli właśnie inteligenci, często o szlacheckim rodowodzie, o wysokiej nadreprezentacji Polaków i Żydów w szeregach działaczy komunistycznych. Ciekawe również są tyrady wygłaszane przez Żeromskiego (słowo w słowo cytowane za jego opowiadaniem, dostępnym zresztą w Internecie) - toż to narodowy socjalizm pełną gębą, co zresztą widać i w jego "Przedwiośniu", a co było reprezentatywne dla ówczesnej tzw. lewicy patriotycznej, a także radykalnej, postępowej inteligencji.

Jeśli chodzi o formę, to ja się nie znam na pracy kamery itd. Jako że jest to produkcja telewizyjna stylizowana na spektakl, to może nie powala, ale jest tu wielu znanych aktorów, zagrane jest bardzo dobrze, dialogi i monologi też dobre, do tego ładne wnętrza. Polecam.

[BM]

Przenoszę do fotoplastikonu bo mimo, że na faktach to jednak ciężko to chyba ująć w ramy tego działu. To po prostu historyczny teatr TV oparty o źródła pisane, itp. (coś jak scena faktu czy ew. fabularyzowane produkcje Wołoszańskiego). Tak czy siak dzięki za cynk. Na pewno obejrzę.